Ecclesiae Catholicae studium iustitiae socialis nititur principio fundamentali dignitatis humanae atque persuasione omnem personam ad imaginem et similitudinem Dei creatam esse. Per historiam suam Ecclesia firma vox fuit iura pauperum et exclusorum defendens, eiusque Doctrina Socialis evoluta est tamquam responsio provocationibus quibus communitates maxime vulnerabiles occurrunt. A publicatione litterarum encyclicarum «Rerum Novarum» anno 1891 usque ad recentia Papae Francisci pronuntiata, Ecclesia visionem iustitiae socialis defendit quae structuras oeconomicas et politicas transformare quaerat, ut bono communi serviant et societatem iustiorem promoveant.
3.19.1 Optio Praeferentialis pro Pauperibus: Principium Fundamentale
Notio optionis praeferentialis pro pauperibus unum ex fundamentis Doctrinae Socialis Ecclesiae est. Hoc principium affirmat Ecclesiam, quamvis omnium hominum bonum curare debeat, peculiarem responsabilitatem erga pauperes, exclusos atque eos quorum voces non audiuntur habere. Optio praeferentialis non significat exclusionem aliorum coetuum, sed vocationem ad necessitates maxime vulnerabilium in centro decisionum politicarum, oeconomicarum et socialium ponendas.
Hoc principium clare expressum est in Documento Medellinensi (1968), ab episcopis Americae Latinae post Conferentiam Episcopalem Medellinensem edito, quae momentum decretorium in progressione Theologiae Liberationis fuit. Episcopi Americae Latinae agnoverunt condiciones paupertatis, iniustitiae et exploitationis in regione structuras peccati esse, quae responsionem pastoralem postularent non solum effectus paupertatis, sed etiam causas eius systemicas tractantem.
Papa Ioannes Paulus II, in litteris encyclicis «Sollicitudo Rei Socialis» (1987), optionem praeferentialem pro pauperibus confirmavit et inculcavit certamen contra paupertatem non ad caritatem tantum restringi, sed transformationem structuralem includere debere quae iustitiam socialem promoveat et causas inaequalitatis removeat. Ioanni Paulo II iustitia non simpliciter est unicuique suum tribuere, sed condiciones creare in quibus omnes facultates suas explicare atque plene et digne vivere possint.
3.19.2 Ecclesia et Structurae Peccati: Causae Paupertatis Investigandae
Theologia Liberationis, a theologis sicut Gustavo Gutiérrez et Leonardo Boff in America Latina evoluta, notionem structurarum peccati introduxit ad systemata oeconomica, politica et socialia designanda quae paupertatem et exclusionem perpetuant. Secundum hanc rationem, paupertas non simpliciter est effectus malarum decisionum singularium, sed systematis iniusti quod paucis multorum detrimento prodest.
Haec ratio initio cum dubitationibus a Vaticano recepta est, praesertim propter usum categoriarum marxistarum ad rem socialem investigandam. Papa Franciscus tamen partem huius sermonis recuperavit cum de «structuris peccati» et «globalizatione indifferentiae» loquitur, vocibus quibus consilia oeconomica denuntiat quae pauperes excludunt et extra progressionem relinquunt.
Ecclesia docet veram iustitiam socialem solis reformationibus oeconomicis superficialibus obtineri non posse, sed conversionem moralem requirere quae singulos et societates inducat ut pauperes tamquam fratres et sorores videant. Hoc implicat prioritates oeconomicas et politicas mutare, ut bonum commune atque observantia dignitatis humanae in centro omnium decisionum sint.
3.19.3 Doctrina Socialis Ecclesiae et Inaequalitas Globalis
Una ex maximis provocationibus saeculi XXI est crescens inaequalitas globalis. Secundum relationes Argentariae Mundialis aliarumque institutionum internationalium, discrepantiae inter divites et pauperes proximis decenniis vehementer auctae sunt. Dum pauci partem immodicam divitiarum mundi accumulant, plus quam septingenti miliones hominum minus quam 1,90 dollariis in diem vivunt.
Papa Franciscus huius rei apertus reprehensor fuit. In litteris encyclicis «Fratelli Tutti» (2020), de necessitate «oeconomiae vultu humano praeditae» loquitur, quae non individualismo et avaritia, sed solidarietate et fraternitate nitatur. Franciscus neoliberalismum condemnat, qui, ut ait, exemplar «incrementi sine progressione» genuit, in quo beneficia aeque non distribuuntur et valor personae ex eius facultate consumendi aestimatur.
Ecclesia rationem oeconomicam defendit quae redistributionem divitiarum, accessum universalem ad educationem et curam sanitatis atque observantiam iurium laboris promoveat. Doctrina Socialis Ecclesiae tenet laborem ius fundamentale esse et unamquamque personam iustam mercedem accipere debere, quae ei familiam sustentare atque digne vivere permittat. In litteris encyclicis «Laborem Exercens» (1981), Ioannes Paulus II instabat laborem non tantum medium mercedis comparandae, sed dimensionem fundamentalem exsistentiae humanae esse.
3.19.4 Ecclesia et Certamen contra Paupertatem: Caritas et Incepta Socialia
In rebus agendis, Ecclesia amplum rete consociationum socialium evolvit, certamini contra paupertatem et exclusionem deditum. Caritas Internationalis, in plus quam ducentis nationibus praesens, programmata auxilii urgentis, progressionis et reconciliationis in condicionibus belli et calamitatum naturalium coordinat. Caritas non solum subsidia materialia, ut cibum et medicamenta, praebet, sed etiam operatur ad communitates roborandas per consilia educativa et progressionis sustinendae.
Aliud exemplum est opus Missionariarum Caritatis, a sancta Teresia Calcutensi conditarum, quae «pauperrimos pauperum» in regionibus mundi pauperrimis curant. Earum ratio non ad auxilium materiale restringitur; sorores dignitatem cuiusque personae per amorem et servitium sine proprio commodo restituere quaerunt.
Ecclesia una quoque ex fortissimis vocibus fuit in certamine contra mercaturam hominum, quae miliones hominum per orbem, praesertim mulieres et pueros, afficit. Papa Franciscus hanc recentem formam servitutis denuntiavit et incepta ad victimas eripiendas et rehabilitandas sustinuit, dissolutionem reticulorum criminalium atque tutelam iurium personarum vulnerabilium promovens.
3.19.5 Ecclesia et Iustitia Socialis in Futuro: Provocationes et Opportunitates
Dum globalizatio mundum transformare pergit, Ecclesia novas provocationes in missione sua iustitiam socialem promovendi patitur. Automatio et intellegentia artificialis miliones munerum laboris tollere minantur, novum genus vacationis structuralis creantes. Simul mutatio climatica et degradatio ambitus pauperes disproportionate afficiunt, qui minimum pro discrimine oecologico responsabiles sunt, sed eius effectibus maxime vulnerabiles.
Papa Franciscus, rationem suam in oecologia integrali et oeconomia curae ponens, visionem alternativam praebere conatus est quae iustitiam socialem et sustinibilitatem coniungat. Nuntius eius clarus est: certamen contra paupertatem et certamen pro ambitu separari non possunt. Futurum Ecclesiae in hoc campo pendebit ab eius facultate membra sociosque suos ad rationem progressionis integrae excitandi, quae non solum incrementum oeconomicum, sed bonum humanum in concordia cum planeta promoveat.