Technologia penitus transformavit modum quo homines vivunt, laborant et inter se referuntur. Hic tamen progressus magnas quoque provocationes ethicas et morales suscitavit. Ecclesia Catholica, longa traditione meditationis philosophicae et theologicae praedita, progressus technologicos critice consideravit, simul tamen aperta opportunitatibus quas illi bono communi praebent. A biotechnologia ad intellegentiam artificialem et roboticam, Ecclesia compagem ethicam constituere conata est quae dignitatem personae atque observantiam creationis defendat.
3.18.1 Technologia et Persona Humana: Ratio Dignitate Nixa
Ecclesiae iudicio, quaelibet technologia aestimanda est non solum secundum efficientiam et utilitatem, sed etiam secundum modum quo dignitatem humanam afficit. Doctrina Socialis Ecclesiae inculcat personam humanam semper in centro omnis actionis oeconomicae et technicae esse. Ut in litteris encyclicis Ioannis Pauli II «Centesimus Annus» exprimitur, Ecclesia affirmat technologiam instrumentum esse, non finem in se ipsam. Difficultas oritur cum technologia a proposito suo homini serviendi recedit atque potestas fit quae eum subicit et dehumanizat.
Dignitas humana principium moderans est quod progressionem et usum technologiarum emergentium dirigere debet. Papa Franciscus in litteris encyclicis «Laudato Si’» de periculo «anthropocentrismi deviati» monet, quo homo se dominum absolutum creationis constituit, oblitus officii sui tamquam eius custodis et curatoris. Haec ratio praesertim pertinet ad technologias adhibitas quae naturam humanam mutare possunt, sicut ars genetica et intellegentia artificialis.
3.18.2 Ecclesia et Biotechnologia: Dilemmata Ethica in Vita Manipulanda
Una ex maximis provocationibus ethicis nostri temporis est usus biotechnologiae ad vitam humanam et animalem manipulandam. A clonatione ad editionem geneticam instrumentis sicut CRISPR-Cas9 effectam, facultas DNA organismorum mutandi profundas quaestiones de limitibus scientiae atque de munere hominis tamquam creatoris movet.
Congregatio pro Doctrina Fidei, in instructione «Dignitas Personae» (2008), multas harum quaestionum tractat, inculcans scientiam, quamvis donum Dei sit, in usu biotechnologiae claris principiis moralibus regi debere. Secundum Ecclesiam, quaelibet interventio genetica dignitatem et integritatem hominis observare debet. Clonatio humana, exempli gratia, omnino reicitur, quia personam in productum convertit, in rem secundum alienam voluntatem fabricatam, non in ens valore intrinseco praeditum.
Alia quaestio controversa est modificatio genetica embryonum ad morbos praecavendos vel etiam ad quasdam proprietates corporis aut ingenii meliorandas. Ecclesia monet has interventiones, quamvis bona intentione factas, ad «culturam eugenicam» creandam ducere posse, in qua homines secundum normas utilitatis et perfectionis seligantur atque mutentur. Hac ratione Ecclesia inviolabilitatem vitae humanae inde a conceptionis momento defendit atque ius cuiusque personae cum proprio codice genetico integro nascendi.
Quod ad biotechnologiam animalem et vegetalem attinet, Ecclesia apertiorem mentem ostendit, sed necessitatem principii praecautionis adhibendi inculcat. Ars genetica plantarum et animalium legitima esse potest, si ad vitae qualitatem meliorem reddendam et ad cibum indigentibus praebendum confert, dummodo biodiversitatem in discrimen non adducat neque damnum irreparabile oecosystematibus inferat.
3.18.3 Intellegentia Artificialis: Provocationes Ethicae Saeculi XXI
Intellegentia artificialis novum horizontem facultatum, sed etiam periculorum, repraesentat. Facultas algorithmorum discendi, decisiones autonomas capiendi atque opera implicata exsequendi quaestiones fundamentales de responsabilitate morali, autonomia et libertate humana movet. Ecclesia de his quaestionibus meditari coepit, praesertim per incepta Dicasterii ad Integram Humanam Progressionem Fovendam et Pontificiae Academiae pro Vita.
Anno 2020 Ecclesia ad «Rome Call for AI Ethics» creandam accessit, obligationem quae intellegentiam artificialem humanisticam promovere intendit, dignitatem atque iura humana observantem. Hoc documentum, a Vaticano una cum societatibus technologicis sicut TECH-VENDOR-008 et TECH-VENDOR-005 subscriptum, principia fundamentalia statuit, ut transparentiam, vitam privatam, absentiam discriminationis atque moderamen humanum super technologiam. Appellatio Romana inculcat intellegentiam artificialem ad homines manipulandos aut ad novas inaequalitatis formas per praeiudicia algorithmica creandas adhiberi non debere.
Ecclesia sollicitudinem quoque expressit de robotis autonomis et systematibus armorum intellegentia artificiali innixis evolvendis, quae «robotae interfectores» vocantur. Usus harum technologiarum in conflictibus militaribus periculum affert ne bellum adhuc magis dehumanizetur atque responsabilitas moralis decisionum letalium ad machinas transferatur, quae nec conscientiam nec facultatem ethicam possident. Vaticanum moram universalem in usu horum systematum postulavit et Nationes Unitas hortatum est ut compagem normativam internationalem elaborarent quae eorum usum limitaret.
3.18.4 Usus Ethicus Informationis: Provocationes Aetatis Digitalis
Progressus technologiae digitalis transformavit modum quo homines certiores fiunt, communicant et decisiones capiunt. Informatio tamen eiusque usus ethicus graves provocationes afferunt. Falsarum informationum disseminatio, nuntii ficti et datorum manipulatio fiduciam in institutiones eroserunt atque societates modo sollicito in partes oppositas diviserunt. Ecclesia huic rei respondit ad responsabilitatem ethicam in usu instrumentorum digitalium appellando.
In nuntio suo pro Die Mundiali Communicationum Socialium anni 2018, Papa Franciscus inculcavit «veritas liberabit vos» (Ioannes 8,32) atque contra veritatis distortionem in instrumentis communicationis monuit. Diurnarios et communicatores vocavit ut «artifices veritatis» essent, et usum falsos nuntios creandi ad opinionem publicam manipulandam denuntiavit. Ecclesia institutionem digitalem atque ethicam informationis evolvendam quoque promovit, quae veritatem observet et bonum commune foveat.
3.18.5 Ecclesia et Futurum Generis Humani: Ad Technologiam Bono Communi Servientem
Progrediente technologia, Ecclesia instat progressionem technologicam semper bono communi et observantiae dignitatis humanae subici debere. Theologia catholica reicit tam optimismum technologicum, qui technologiam solutionem omnium quaestionum humanarum putat, quam pessimismum technologicum, qui eam tamquam vim destructricem damnat. Ecclesia potius rationem aequatam proponit, quae technologiam tamquam instrumentum videat ad facultates humanas augendas adhiberi posse, dummodo modo ethico et responsabili adhibeatur.
Futurum Ecclesiae in aetate technologica pendebit ab eius facultate cum mundo scientifico dialogum ineundi atque visionem ethicam praebendi, quae usum technologiarum emergentium ad servitium personae et communitatis dirigat. Technologia vis liberationis et progressionis esse potest, sed tantum si anthropologiae christianae servit, quae personam humanam centrum et culmen creationis videt.