Adveniente Aetate Moderna, Ecclesia Catholica coram mundo celeriter mutabili constitit. Res Novae Gallicae et revolutiones liberales saeculi undevicesimi ideas libertatis, aequalitatis et saecularismi secum attulerunt, quae potestatem et vim Ecclesiae directe provocaverunt. Responsio catholica saepe repudiationis et condemnationis fuit, ut in scriptis Papae Pii IX (1846–1878) apparet, qui liberalismum et rationalismum hostes fidei in Syllabo Errorum (1864) declaravit.
Progrediente nationalismo et novis civitatibus nationalibus conditis, Ecclesia magnam partem potestatis suae temporalis amisit. Anno 1870 copiae Italicae Romam ceperunt, finem Dicionibus Pontificiis imponendo et potestatem Papae ad urbem Vaticanam redigendo. Concilium Vaticanum I, a Pio IX convocatum, auctoritatem Papae contra has minas confirmare quaesivit et dogma infallibilitatis papalis in rebus fidei et morum, cum ex cathedra loquitur, definivit. Prius tamen quam concilium alia gravia argumenta tractare posset, occupatione Romae et unificatione Italiae interruptum est.
Saeculo vicesimo Ecclesia unum ex complexissimis suae historiae temporibus vixit. Primum Bellum Mundanum (1914–1918) et Secundum Bellum Mundanum (1939–1945) Europam vastaverunt, et Ecclesia neutri parti adhaerere conata est, ut mediatrix et defensatrix iurium humanorum agens. Papa Pius XII (1939–1958) munus peculiariter controversum durante Secundo Bello Mundano egit. Quamquam quidam eum reprehenderunt quod Holocaustum aperte non condemnasset, alii eius operam occultam ad milia Iudaeorum servanda demonstraverunt, refugium in institutis religiosis praebendo et diplomatia secreta ad eventus afficiendos utendo.
Bellum non solum destructionem, sed etiam radicalem mutationem ordinis politici et socialis attulit. Ortus communismi in Europa Orientali et in Sinis novam minam Ecclesiae constituit, quae in multis nationibus sub regiminibus communisticis persecutionem passa est. Respondens Papa Pius XII firmiter contra communismum stetit, eos qui eius ideas promoverent excommunicans et incompatibilitatem marxismi cum christianismo declarans.
Mutatio tamen profundissima et maxime transformans cum Concilio Vaticano II (1962–1965) ventura erat, a Papa Ioanne XXIII convocato. Dissimile Vaticano I, hoc concilium non in erroribus condemnandis, sed in Ecclesia ad provocationes mundi moderni occurrendas renovanda versabatur. Vaticanum II aggiornamento promovit, id est accommodationem ad tempora praesentia, quae ad reformationes liturgicas, ad novum studium collegialitatis episcopalis et ad dialogum oecumenicum cum aliis confessionibus christianis et cum mundo saeculari aperiendum duxit.
Inter gravissima Vaticani II documenta sunt Lumen Gentium (de natura Ecclesiae), Gaudium et Spes (de Ecclesia in mundo moderno) et Nostra Aetate (de relationibus cum religionibus non christianis). Haec documenta necessitudinem Ecclesiae cum mundo externo transformaverunt, animum apertum et reverentem erga alias religiones et erga non credentes promovendo.
Quamvis primus ardor magnus esset, aetas postconciliaris tempus confusionis et incertitudinis quoque fuit. Quidam reformationes reprehenderunt quod nimis progrederentur, alii eas insufficientes censebant. Divisiones intra Ecclesiam ortae sunt quae etiam hodie permanent. Hereditas tamen Vaticani II fons inspirationis manet iis qui Ecclesiam dialogo et iustitiae sociali magis deditam quaerunt.
