Renascentia tempus magni floris culturalis, artistici et intellectualis in Europa fuit, quod renovatum studium radicum classicarum et investigationis Scripturarum attulit. Fuit tamen etiam aetas profundi discriminis Ecclesiae. Crescentes Papatus divitiae, venditio indulgentiarum et corruptio moralis multorum clericorum gravem animi offensionem provocaverunt, quae viam Reformationi Protestanti paravit.
Pontificatus Leonis X (1513–1521) clarum horum excessuum exemplum fuit. Consilium basilicam Sancti Petri Romae aedificandi ingentes pecuniae summas postulabat; ad eam pecunia instruendam Ecclesia ad indulgentiarum venditionem confugit: promissiones temporis in Purgatorio minuendi pro donationibus. Quamvis usus indulgentiarum fundamentum theologicum haberet, eius quaestuosus abusus magnum scandalum excitavit.
In hoc rerum statu monachus Augustinianus nomine Martinus Lutherus suas nonaginta quinque Theses valvis ecclesiae Wittenbergensis anno 1517 affixit. Lutherus initio non ab Ecclesia discedere, sed eam reformare intendebat. Validitatem indulgentiarum et auctoritatem papalem in dubium vocabat, affirmans salutem sola fide esse et Bibliam, non Papam, supremam auctoritatem esse (sola scriptura).
Responsum Romae celere et vehemens fuit. Anno 1520 Lutherus a Papa Leone X excommunicatus et haereticus declaratus est. Motus tamen reformatorius celeriter per Germaniam aliasque Europae partes diffusus est, unde variae Ecclesiae protestantes ortae sunt. Personae sicut Huldericus Zwinglius in Helvetia et Ioannes Calvinus in Gallia proprias theologiae reformatae interpretationes evolverunt, praedestinationem et absolutam Dei dominationem extollentes.
Ruptura unitatis christianae Bello Tricennali (1618–1648) confirmata est, vastante conflictu qui non solum Catholicos et Protestantes inter se opposuit, sed etiam potestates politicas suis commodis studentes implicavit. Bello confecto, Pax Westphalica exsistentiam plurium confessionum christianarum agnovit, hegemoniae Ecclesiae Catholicae in Europa finem imponens.
Responsum tamen catholicum diu non moratum est. Concilium Tridentinum (1545–1563) responsum officiale Ecclesiae ad Reformationem fuit. In hoc concilio doctrinae catholicae contra reprehensiones protestantes confirmatae sunt: momentum Traditionis, veneratio sanctorum et transsubstantiatio in Eucharistia. Reformationes internae quoque susceptae sunt, sicut institutio seminariorum ad formationem cleri meliorandam et prohibitio venditionis indulgentiarum.
Tempus Contrareformationis ortu novorum ordinum religiosorum insignitum est, qui vitam spiritualem Ecclesiae renovaverunt. Iesuitae, a Sancto Ignatio de Loyola conditi, in prima acie reformationis catholicae fuerunt, educationi, missioni et defensioni fidei sese dedentes. Alii, sicut Capuccini et Oratoriani, etiam munus gravissimum in renovatione spirituali Ecclesiae egerunt.
Quamvis divisiones exstarent, hereditas Reformationis magna fuit. Ex una parte, Ecclesiam ad processum sui ipsius examinationis et purificationis adduxit. Ex altera, ruptura christianitatis mediaevalis fundamenta novi ordinis religiosi et politici in Europa iecit, in quo libertas conscientiae et pluralitas religiosa formam capere inciperent.
