Schisma Orientis et Occidentis, etiam Magnum Schisma anni 1054 appellatum, eventus fuit qui christianitatem in duas praecipuas partes divisit: Ecclesiam Catholicam Romanam, sub auctoritate Papae Romae, et Ecclesiam Orthodoxam, cui Patriarcha Constantinopolitanus praeerat. Hoc schisma non fuit eventus separatus, sed effectus saeculorum differentiarum theologicarum, liturgicarum, politicarum et culturalium, quae hiatum inter Orientem et Occidentem auxerant.
Inter praecipuas schismatis causas erat controversia theologica de «Filioque». In Symbolo Nicaeno-Constantinopolitano locutio originalis dicebat Spiritum Sanctum a Patre procedere, sed in Occidente expressio «et a Filio» (Filioque) addita est, Ecclesiis Orientalibus inconsultis. Theologi orientales hanc additionem intolerabilem fidei mutationem censebant, quia subordinationem intra Trinitatem implicabat.
Praeter hanc differentiam doctrinalem, graves dissensiones liturgicae et disciplinares exstabant. Dum in Occidente caelibatus clericalis norma factus erat, in Oriente sacerdotes ante ordinationem matrimonium contrahebant. Dissensiones etiam erant de usu panis fermentati in Eucharistia et de suprema auctoritate in Ecclesia. Orientales Patriarcham Constantinopolitanum ut primum inter pares videbant, id est primum inter aequales, dum Papa Romanus primatum universalem sibi vindicabat.
Conflictus ad culmen anno 1054 pervenit, cum legatus papalis Humbertus Silvae Candidae Patriarcham Michaelem I Cerularium in basilica Sanctae Sophiae excommunicavit. Respondens Michael Humbertum eiusque comites excommunicavit, ita rupturam publice stabiliens. Quamquam uterque dux paulo post mortuus est, damnum iam factum erat, et duae Ecclesiae inde separatae manserunt.
Consequentiae schismatis profundae fuerunt. Saeculis subsequentibus conatus reconciliationis, sicut Concilium Florentinum anno 1439, defecerunt. Diffidentia inter Orientem et Occidentem aucta est, praesertim post Quartam Expeditionem Sacram (1204), cum crucesignati Constantinopolim diripuerunt, ecclesias profanantes et reliquias destruentes. Hoc factum altum vulnus in conscientia orthodoxa reliquit, quod usque hodie dialogo oecumenico obstat.
Attamen, quamvis formalis divisio exstaret, duae Ecclesiae multas communes opiniones et consuetudines habuerunt. Utraque Patres Ecclesiae venerabatur, sacramenta celebrabat et profundam erga Virginem Mariam devotionem servabat. Schisma denique magis ruptura communionis quam essentialis in fide differentia fuit.
Hodiernis temporibus, recentiores Papae, sicut Ioannes Paulus II, Benedictus XVI et Franciscus, magnos labores ad unitatem cum Ecclesia Orthodoxa restituendam susceperunt. Occursus historici cum Patriarcha Oecumenico Bartholomaeo I aliisque ducibus orthodoxis renovatum propositum ostenderunt praeteritas divisiones superandi et ad veram reconciliationem laborandi. Quamquam plena communio nondum obtenta est, dialogus theologicus actuosus et desiderium visibilis unitatis Ecclesiae restituendae exstant.
