Prima tria Ecclesiae saecula rapido incremento, sed etiam hostilitate et persecutione insignita sunt. Post crucifixionem et resurrectionem Iesu, eius sectatores nuntium salutis praedicare perrexerunt, saepe auctoritatibus religiosis et politicis sui temporis resistentes. Communitas christiana ab aliis religionibus differebat firma uni Deo adhaesione, idololatriae repudiatione, validoque sensu fraternitatis et mutui auxilii.
Primi Christiani persecutiones intermittentes et locis circumscriptas subierunt, velut Neronianam anno 64 post Christum natum, cum Nero Christianos magni incendii Romae auctores accusavit. Tanta fuit huius persecutionis saevitia ut, teste historico Tacito, multi crucibus affigerentur, vivi comburerentur aut feris in Circo Neronis obicerentur. Inter victimas illustrissimas fuerunt apostoli Petrus et Paulus, qui Romae martyrium passi sunt.
Rerum condicio sub imperatoribus Domitiano et Diocletiano deterior facta est. Durante Magna Persecutione Diocletiani (303–311 post Christum natum), edicta promulgata sunt quibus ecclesiarum destructio, Scripturarum combustio et ducum christianorum supplicium imperabantur. Milia fidelium martyrio affecta sunt; Ecclesia autem, pro eo ut exstingueretur, validior facta est. Martyres, sicut Sanctus Sebastianus, Sancta Agnes et Sanctus Laurentius, heroes fidei facti sunt, alios ad perseverandum inter dolores incitantes.
Catacumbae Romae, vasta cuniculorum subterraneorum retis, tum ut coemeteria tum ut secreta cultus loca adhibebantur. Hic Christiani conveniebant ad Eucharistiam celebrandam, martyres honorandos et fidem inter persecutiones vivam servandam. Haec loca sacra symbola resistentiae et spei facta sunt; in eis ars christiana primaeva orta est, cum imaginibus Christi ut Boni Pastoris, piscis et columbae, quae redemptionem et pacem symbolice repraesentabant.
Ultimus magnus persecutor, imperator Diocletianus, non praevidit conatum suum fidem christianam delendi cito secuturam esse conversionem Constantini atque christianismi recognitionem lege factam. Anno 312 post Christum natum, pridie pugnam ad Pontem Mulvium, Constantinus visionem habuit: crucem in caelo et verba «In hoc signo vinces» vidit. Victoriam suam Christo attribuens, Constantinus Edictum Mediolanense anno 313 post Christum natum promulgavit, persecutionibus finem imponens et Christianis libertatem cultus concedens.
