Ecclesia Catholica in iuribus humanis promovendis et defendendis per historiam suam penitus implicata fuit, praesertim ab exortu Doctrinae Socialis Ecclesiae saeculo XIX. Quamvis eius ratio et consilia temporis decursu evoluta sint, fundamentale officium erga dignitatem personae constans mansit. Hoc caput explorat quomodo Ecclesia progressionem iurium humanorum tum ratione theologica tum actione practica affecerit, et provocationes hodiernas examinat quibus in hoc campo occurrit.
3.16.1 Ecclesia ut defensatrix dignitatis humanae: Ratio theologica
Initium anthropologiae christianae est fides quamque personam ad imaginem et similitudinem Dei creatam esse (Genesis 1,27) atque ideo dignitatem innatam possidere quae a statu sociali, facultatibus oeconomicis, stirpe vel sexu non pendet. Haec notio fundamentalis fuit in Doctrina Sociali Ecclesiae explicanda et fundamentum eius doctrinarum de iuribus humanis praebuit. Pro Ecclesia iura humana defendere non tantum imperativum ethicum, sed etiam postulatum fidei est.
Per historiam Ecclesia ad rationem ethicam elaborandam contulit quae notionem iurium humanorum affecit. A scriptis Sancti Thomae Aquinatis, qui notionem legis naturalis et boni communis explicavit, usque ad documenta Vaticana hodierna, Ecclesia visionem iurium humanorum defendit quae merum individualismum excedit. Pro Ecclesia iura humana sensum habent tantum in contextu responsabilitatis communitariae et boni communis quaerendi.
Papa Ioannes XXIII in Litteris encyclicis Pacem in Terris (1963) inter primos fuit qui sententiam Ecclesiae de iuribus humanis in aetate moderna clare exposuerunt. Medio Bello Frigido scribens, Ioannes XXIII ius ad vitam, ad libertatem religiosam, ad laborem et ad dignam vitae condicionem defendit tamquam elementa fundamentalia iusti ordinis socialis. Hae Litterae encyclicae magnum momentum habuerunt non modo in Ecclesia, sed etiam in Nationum Unitarum Organizatione, quae multa earum monita in sermone suo de pace et progressione recepit.
3.16.2 Ecclesia et declarationes iurium: A Vaticano II ad Nationes Unitas
Concilium Vaticanum II (1962–1965) momentum praecipuum signavit in apertione Ecclesiae ad iura humana in campo internationali promovenda. Documentum Gaudium et Spes, una ex praecipuis constitutionibus concilii, affirmat dignitatem personae humanae fundamentum omnium iurium esse atque Ecclesiam actuose huic dignitati defendendae se obligare debere. Ecclesia, ait documentum, conscia est se saepe in iuribus humanis promovendis tardavisse; ideo omnes christianos vocat ut «fermentum in massa» societatis sint atque pro iustitia, pace et mutua observantia operentur.
Post Vaticanum II Ecclesia fora internationalia actuosius participare et cum aliis religionibus et institutionibus ad iura humana defendenda cooperari coepit. Anno 1979 Papa Ioannes Paulus II celebrem orationem in sede Nationum Unitarum habuit, ubi inculcavit «observantiam iurium humanorum fundamentum verae pacis esse». Ioannes Paulus II, qui sub nazismo et communismo vixerat, melius quam quisquam periculum doctrinarum totalitariarum intellegebat quae libertatem et dignitatem personae negabant.
Per longum pontificatum suum Ioannes Paulus II indefessus iurium humanorum defensor fuit, praesertim in certamine contra culturam mortis, vocabulo quo poenam capitalem, abortum et euthanasiam significabat. In Litteris encyclicis Evangelium Vitae (1995) ad culturam vitae creandam vocavit, ubi quaeque persona, a conceptione usque ad mortem naturalem, observetur et protegatur. Eius studium iurium humanorum ad defensionem vitae non restringebatur; materialismum et exploitationem oeconomicam etiam aperte reprehendebat, insistens iura humana universalia et indivisibilia esse debere.
3.16.3 Ecclesia et regimina auctoritatis immodicae: Defensio libertatis religiosae
Inter iura maxime ab Ecclesia defensa fuit ius ad libertatem religiosam. In multis adiunctis historicis et hodiernis Ecclesia vox fortis fuit contra regimina quae hoc ius supprimere conabantur. Saeculo XX Ecclesia regiminibus totalitariis utriusque partis politicae obstitit: nazismo, fascismo et communismo. His in adiunctis Ecclesia inter praecipuos defensores libertatis conscientiae numerata est.
In Europa orientali Ecclesia Catholica inter paucas institutiones fuit quae regiminibus communisticis publice obsistere ausae sunt. In Hungaria Cardinalis Iosephus Mindszenty ob resistentiam communismo incarceratus et tortus est. In Polonia Ecclesia munus fundamentale in resistentia pacifica habuit; Papa Ioannes Paulus II personam egit quae motum Solidarietatis a Lech Wałęsa ductum inspiravit, quod tandem ad casum regiminis communistici anno 1989 duxit.
In America Latina Ecclesia etiam munus iura humana defendendi suscepit contra dictaturas militares quae decenniis 1970 et 1980 ortae sunt. Theologia Liberationis, quamvis controversa, in pauperibus defendendis et structuris peccati denuntiandis versabatur, quae oppressionem et violentiam perpetuabant. Multi episcopi et sacerdotes, velut Archiepiscopus Romero in Salvatorea, vitam dederunt communitates suas contra repressionem civitatis defendentes. Occisio Romero, dum Eucharistiam anno 1980 celebrabat, symbolum facta est certaminis Ecclesiae pro iuribus humanis in contextu saevitiae militaris.
3.16.4 Ecclesia et promotio iurium migrantium et profugorum
Una ex quaestionibus in quibus Ecclesia proximis decenniis munus actuosum explevit est defensio iurium migrantium et profugorum. Sancta Sedes consilia receptionis, integrationis et protectionis promovit pro iis qui conflictus, persecutiones et paupertatem fugiunt. Papa Franciscus hanc quaestionem inter praecipuas pontificatus sui curas posuit, recordans Ecclesiam «Ecclesiam portis apertis» esse debere et quemque migrantem «opportunitatem Christum inveniendi» esse.
In toto orbe Ecclesia sedes receptionis, mensas pauperum et programmata educationis migrantium et profugorum administrat, atque cum regiminibus et institutis internationalibus operatur ad consilia promovenda quae dignitatem cuiusque personae observent. Commissio Internationalis Catholica pro Migrationibus (ICMC) et Caritas Internationalis partes praecipuas egerunt in iuribus harum vulnerabilium multitudinum defendendis, incepta promoventes quae reunificationem familiarum, integrationem socialem et accessum ad educationem et curam sanitatis faciliorem reddant.
Ad summam, studium Ecclesiae erga iura humana a responsabilitate morali interna ad munus universale in his iuribus promovendis et defendendis evolutum est. Per doctrinam, instituta et actionem directam Ecclesia inter praecipuas voces in campo internationali manet quae dignitatem humanam, libertatem religiosam et iustitiam socialem defendunt.
