Doctrina Socialis Ecclesiae (DSE) corpus doctrinarum est quod tractat quomodo christianus in societate vivere debeat, sub ratione iustitiae, dignitatis humanae et solidarietatis. Per plus quam saeculum explicata, DSE non est tractatus politicus, sed dux ad necessitudines inter Ecclesiam, civitatem et oeconomiam intellegendas. Per Litteras encyclicas et documenta a Pontificibus et Magisterio Ecclesiae edita, DSE fideles in quaestionibus, velut oeconomia, re politica, labore et iuribus humanis, dirigere studet, dignitati intrinsecae personae semper innixa.
3.15.1 Rerum Novarum: Responsum quaestioni sociali
Initium modernae Doctrinae Socialis Ecclesiae fuerunt Litterae encyclicae Rerum Novarum (1891), a Papa Leone XIII editae. In hoc documento Leo XIII respondebat «quaestioni sociali», ut appellabatur, id est difficultatibus ex Revolutione Industriali ortis, velut inhumanis opificum condicionibus, puerorum abusu et securitatis socialis defectu. Papa ius opificum ad iustam mercedem, libertatem syndicatus constituendi et necessitatem interventus civitatis ad mercatum ordinandum defendit. Simul tum capitalismum effrenatum tum socialismum revolutionarium damnavit, contendens utrumque systema dignitatem personae et valorem familiae tamquam cellulae fundamentalis societatis neglegere.
Rerum Novarum novatrix fuit quia ab opinione recessit Ecclesiam in quaestiones sociales et oeconomicas se immiscere non debere. Exinde unusquisque novus Papa per proprias Litteras encyclicas DSE explicandae contulit, principia Leonis XIII ad mutabiles res politicas et oeconomicas mundi accommodans. Exempli gratia, Papa Pius XI in Quadragesimo Anno (1931) notionem subsidiarietatis altius tractavit, quae statuit decisiones quam maxime in gradu locali capi debere, ut unaquaeque communitas suam autonomiam exerceat, agnita tamen necessitate auctoritatis superioris ubi gradus locales problema gerere nequeunt.
3.15.2 Doctrina Socialis et iustitia oeconomica: A Mater et Magistra ad Laudato Si’
Anno 1961 Papa Ioannes XXIII Litteras encyclicas Mater et Magistra edidit, quae in crescenti inaequalitate oeconomica et influxu technologiae in laborem humanum versabantur. Ioannes XXIII necessitatem redistributionis divitiarum et consiliorum socialium inculcavit quae prosperitatem opificum familiarumque eorum promoverent. Deinde, anno 1967, Papa Paulus VI Litteris encyclicis Populorum Progressio rationem DSE ad orbem universum ampliavit, exploitationem oeconomicam nationum pauperum a nationibus divitibus denuntians et progressionem integram defendens, quae non tantum incrementum oeconomicum, sed etiam progressionem humanam et culturalem consideraret.
Haec ratio universalis amplius confirmata est a Papa Ioanne Paulo II, qui in Litteris encyclicis Centesimus Annus (1991), ad centesimum annum Rerum Novarum commemorandum editis, momentum libertatis oeconomicae defendit, sed contra pericula consumismi et idololatriae mercatus monuit. Ioannes Paulus II institit mercatum personae et bono communi inservire debere, non contra. Per totum pontificatum suum etiam ius opificum ad laborem dignum et officium societatum oeconomicarum defendit condiciones laboris praebendi quae dignitatem humanam observarent.
Papa Franciscus ulterius processit Litteris encyclicis Laudato Si’ (2015), quae curam creationis et iustitiam oecologicam respiciunt. Franciscus affirmat discrimen oecologicum etiam discrimen morale esse et abusum rerum naturalium cum iniustitia sociali intime coniungi. Notio «oecologiae integrae» a Francisco proposita significat defensionem planetae a defensione pauperum separari non posse, cum hi maxime consequentias mutationis climatis et depravationis ambitalis patiantur.
3.15.3 DSE et iura humana: Dignitas, solidarietas et bonum commune
Unum ex praecipuis Doctrinae Socialis Ecclesiae fundamentis est notio dignitatis humanae. Ecclesia tenet quamque personam ad imaginem et similitudinem Dei creatam esse atque ideo valorem intrinsecum possidere, qui in omnibus adiunctis observandus est. Hoc principium fundamentum est omnium iurium humanorum ac propterea defensionis vitae a conceptione usque ad mortem naturalem.
Principium solidarietatis etiam partes maximi momenti in DSE habet. Iesu doctrinis de amore proximi inspirata, solidarietas postulat ut agnoscamus nos omnes inter nos coniunctos esse et difficultates unius coetus tamquam responsabilitatem communem suscipiendas esse. Haec notio Ecclesiam ad consilia defendenda duxit quae paupertatem minuant, discrimina stirpis et sexus tollant et iustitiam universalem promoveant.
Denique notio boni communis inculcat progressionem cuiusque personae cum prosperitate totius societatis congruere debere. Ecclesia respuit opinionem libertatem individualem vel prosperum exitum personalem detrimento aliorum obtineri posse. Potius rationem promovet quae iura singulorum cum responsabilitate erga communitatem componat. Hoc principium fundamentum factum est defensionis consiliorum quae salutem publicam, educationem universalem et accessum ad officia necessaria promoveant.
3.15.4 Applicationes practicae Doctrinae Socialis Ecclesiae
Saeculo XXI DSE validum instrumentum manet ad studium sociale et politicum catholicorum dirigendum. Ecclesia munus actuosum explevit in iuribus laboris promovendis, commercio hominum oppugnando et familia defendenda. Institutiones catholicae, velut Caritas Internationalis et Commissio Internationalis Catholica pro Migrationibus, in locis ipsis operantur ut auxilium humanitarium praebeant et consilia promoveant quae dignitatem migrantium et profugorum defendant.
Papa Franciscus in documento Fratelli Tutti (2020) institit fraternitatem et amicitiam socialem fundamentum novi ordinis internationalis esse debere. Culturam reiectionis damnavit, quae vulnerabiliores ad marginem relegat, et ad oeconomiam construendam vocavit quae omnes includat et integram prosperitatem cuiusque personae promoveat. Eius instantia in profunda mutatione structurarum et in ratione oeconomica magis humana tum assensum tum reprehensiones excitavit, sed haud dubie DSE in medium disputationis hodiernae de iustitia sociali et oeconomica collocavit.
Ad summam, Doctrina Socialis Ecclesiae multo plus est quam series principiorum theoreticorum; est dux practicus qui catholicos et instituta ecclesialia in missione societatem transformandi dirigit. In mundo magis magisque diviso et inaequalitate notato, DSE viam alternativam iustitiae, solidarietati et dignitati humanae innixam offerre pergit.
