Necessitudo inter Ecclesiam Catholicam et potestatem politicam inter implicatissimas et saepe controversas historiae humanae fuit. Per saecula Ecclesia diversa munera in rebus politicis exercuit: ab auctoritate spirituali quae inter reges et imperatores mediatur usque ad potestatem temporalem in Europa Medio Aevo et Aetate Moderna exercendam. Hoc caput explorat quomodo Ecclesia missionem spiritualem cum auctoritate politica temperaverit et quomodo provocationibus hodiernis responderit, praesertim in quaestionibus iurium humanorum et iustitiae socialis.
3.14.1 Potestas temporalis Ecclesiae: Dicio Pontificia et auctoritas papalis
Inter momenta decretoria historiae Ecclesiae fuit consolidatio potestatis eius temporalis per constitutionem Dicionis Pontificiae saeculo VIII. Post casum Imperii Romani Occidentalis saeculo V, Ecclesia unica institutio stabilis inter confusionem incursionum barbararum remansit. Pontifices munus regendi susceperunt non solum spirituale, sed etiam politicum et administrativum, populum protegentes et cum invasoribus tractantes.
Anno 756 rex Pippinus Brevis varias Italiae regiones Papae donavit, initium Dicionis Pontificiae signans, quae usque ad unitatem Italiae anno 1870 permansit. Plus quam mille annos Papa non modo dux spiritualis christianitatis, sed etiam princeps temporalis fuit, territorio et exercitu propriis praeditus. Haec condicio conflictus et contentiones genuit, praesertim cum Sacro Romano Imperio et aliis Europae potestatibus, quae saepe de Italia regenda et de auctoritate in papatum certabant.
Concordatum Wormatiense (1122) primus conatus fuit has contentiones solvendi. Haec conventio inter Papam et Imperatorem Controversiae de Investituris finem imposuit, certamini de eo quis ius episcopos et abbates nominandi haberet. Concordatum autonomiam Ecclesiae suos rectores eligendi agnovit, sed etiam influxum potestatis saecularis in rebus ecclesiasticis confirmavit. Certamen inter potestatem spiritualem et temporalem per saecula continuatum est, eventibus velut excommunicatione Henrici IV a Papa Gregorio VII et celebri imperatoris itinere Canusiam anno 1077, symbolo subiectionis potestatis saecularis potestati spirituali.
Aetate Renascentiae potestas temporalis Ecclesiae culmen attigit, sed corruptionem et abusus quoque secum attulit. Pontifices, velut Alexander VI et Iulius II, bellis et divitiis accumulandis magis quam missioni pastorali se dediderunt. Haec corruptio inter causas fuit quae Reformationem Protestantem saeculo XVI moverunt; ea non modo auctoritatem spiritualem Papae, sed etiam eius legitimam condicionem principis temporalis in dubium vocavit.
Discrimen Dicionis Pontificiae saeculo XIX ad culmen pervenit, progredientibus notionibus nationalismi et institutis civitatibus nationalibus modernis. Unitas Italiae anno 1870 plus quam mille annis potestatis temporalis papalis finem imposuit. Papa Pius IX, notus ob resistentiam mutationibus politicis et ob dogma infallibilitatis papalis in Concilio Vaticano I proclamatum, se «captivum in Vaticano» declaravit et legitimam auctoritatem novae civitatis Italicae agnoscere recusavit.
Haec condicio solitudinis usque ad annum 1929 duravit, cum Papa Pius XI Pacta Lateranensia cum regimine fascistico Benedicti Mussolini subscripsit. Haec conventio Vaticanum tamquam civitatem independentem intra Romam agnovit, independentiam Sanctae Sedis praestans et Quaestioni Romanae, ut appellabatur, finem imponens. Exinde Papa potestatem mere spiritualem et diplomaticam exercuit, sed parvum territorium Vaticanum symbolum pristinae potestatis temporalis Ecclesiae manet.
3.14.2 Ecclesia et regimina totalitaria: A nazismo ad communismum
Saeculum XX certamen Ecclesiae cum quibusdam regiminibus maxime opprimentibus historiae vidit. Secundo Bello Mundano Papa Pius XII rationem neutralitatis erga nazismum adoptavit, quae vehementibus disputationibus obnoxia fuit. Dum alii eum accusant quod Holocaustum expresse non damnaverit, alii contendunt eius arcanam actionem diplomaticam milia Iudaeorum servare permisisse. Eo duce, Ecclesia refugium persecutorum facta est, et multi sacerdotes ac moniales vitam suam in discrimen adduxerunt ut Iudaeos aliosque coetus persecutionem patientes protegerent.
Post bellum Ecclesia expansioni communismi in Europa orientali et Asia obstitit. Regimina communistica Ecclesiam velut periculum suae dominationi totalitariae considerabant eamque ordinate persequebantur. In nationibus, velut Polonia, Hungaria et Cechoslovachia, multi sacerdotes et episcopi incarcerati aut necati sunt, atque bona Ecclesiae confiscata. Papa Ioannes Paulus II, in Polonia sub regimine communistico natus, persona praecipua resistentiae contra communismum factus est. Eius auxilium motui syndicali Solidarietatis annis octogesimis magni momenti impulsus fuit ad casum regiminis communistici in Polonia et denique ad dissolutionem Unionis Sovieticae.
In America Latina Theologia Liberationis orta est tamquam responsum dictaturis et iniustitiae sociali. Marxismo et optione praeferentiali pro pauperibus inspirata, haec theologia cum suspicione a Vaticano spectabatur, quod timebat ne certamen armatum et politicam Evangelii tractationem promoveret. Nihilominus multi sacerdotes et episcopi motus sociales in nationibus, velut Salvatorea, Nicaragua et Brasilia, sustinuerunt, violationes iurium humanorum denuntiantes et maiorem iustitiam socialem defendentes. Occisio Archiepiscopi Oscar Romero anno 1980, dum Missam celebrabat, symbolum facta est certaminis Ecclesiae pro iuribus humanis in condicionibus repressionis et violentiae.
3.14.3 Ecclesia et democratia: Officium erga iura humana
Regiminibus totalitariis in Europa et America Latina finitis, Ecclesia munus actuosum in democratia et iuribus humanis promovendis suscepit. Doctrina Socialis Ecclesiae, in documentis velut Rerum Novarum (1891) Leonis XIII et Centesimus Annus (1991) Ioannis Pauli II explicata, principia fundamentalia constituit, ut dignitatem personae, solidarietatem et bonum commune, quae fundamentum dialogi Ecclesiae cum civitatibus democraticis fuerunt.
In Africa et Asia Ecclesia munus magni momenti in conflictibus componendis et pace promovenda exercere pergit. In nationibus, velut Sudania Australi et Republica Democratica Congensi, episcopi et sacerdotes inter factiones bellantes mediatores agunt, vitam suam in discrimen adducentes ad communitates locales defendendas. In Philippinis Ecclesia partes praecipuas in Revolutione Potestatis Popularis egit, quae dictatorem Ferdinandum Marcos anno 1986 deiecit.
Provocatio Ecclesiae saeculo XXI est principia dignitatis humanae et iustitiae socialis defendere pergere in mundo ubi populismi et autocratiae crescunt. Papa Franciscus vox firma fuit in migrantibus, profugis et pauperibus defendendis, tum capitalismum effrenatum tum regimina auctoritatis immodicae reprehendens. Eius ratio rem politicam tamquam servitium boni communis considerandi et instantia in responsabilitate rectorum vocationem repraesentant ad novam ethicam politicam, observantiae dignitatis cuiusque personae innixam.
