In altera parte saeculi vicesimi et per saeculum vicesimum primum, Ecclesia Catholica variis ideologiis obviam venit quae perceptionem hominis, rei politicae et societatis transformaverunt. Inter eas marxismus, feminismus et theologiae liberationis vehementes disputationes intra communitatem catholicam excitaverunt.
Marxismus, qui in certamine classium et in reprehensione proprietatis privatae insistit, ab Ecclesia semper cum suspicione visus est. Saeculo vicesimo expansio communismi in nationibus sicut Russia, Sinis et magna parte Europae Orientalis ad systematicam Ecclesiae persecutionem duxit. Milia sacerdotum et laicorum in carcerem coniecta aut supplicio affecta sunt, et fides e vita publica eradicata est. Respondentes Papae sicut Pius XII et Ioannes Paulus II communismum firmiter condemnaverunt, eius rationem materialisticam et atheam cum visione christiana hominis incompatibilem censentes.
In America tamen Latina marxismus cum fide catholica coniunctus est in motu qui Theologia Liberationis appellatur. Condicionibus paupertatis et oppressionis in regione inspirata, Theologia Liberationis, a theologis sicut Gustavo Gutiérrez et Leonardo Boff promota, lectionem Evangelii ex prospectu pauperum et exclusorum proposuit. Haec ratio vehementem disputationem intra Ecclesiam excitavit. Nonnulli, sicut Papa Ioannes Paulus II et tunc cardinalis Iosephus Ratzinger, Theologiam Liberationis reprehenderunt ob usum categoriarum marxisticarum et periculum nuntium christianum in rem politicam convertendi.
Quamvis hae reprehensiones exstarent, Papa Franciscus, optionem praeferentialem pro pauperibus extollens, quaedam elementa Theologiae Liberationis recuperavit, Ecclesiam promovens quae de necessitatibus vulnerabilissimorum sollicitatur et structuras peccati denuntiat quae iniustitiam perpetuant. In litteris suis encyclicis «Laudato Si’» (2015), Franciscus etiam discrimen oecologicum ex prospectu iustitiae socialis tractat, radicalem mutationem postulans in modo quo planetam tractamus eosque qui maxime eius consequentias patiuntur.
Feminismus alia magna provocatio Ecclesiae fuit. Postulationes aequalitatis inter sexus et interrogationes de munere mulieris in Ecclesia vehementem disputationem excitaverunt. Quamvis Ecclesia dignitatem et valorem mulieris per historiam suam defenderit, prohibitionem ordinationis sacerdotalis mulierum servat, quae reprehensiones tum intra tum extra institutum genuit. Papa Franciscus dialogum de hac re aperuit, mulieribus actuosius munus in decisionibus capiendis concedens, sed confirmavit sacerdotium sacramentum viris reservatum esse.
Ortus novarum theologiae formarum, sicut theologiae queer et theologiae generis, doctrinam quoque traditionalem Ecclesiae de sexualitate et matrimonio provocavit. Dum quidam theologi catholici has novas rationes in meditationem theologicam integrare conati sunt, positio officialis Ecclesiae manet complementarietatem viri et mulieris fundamentum matrimonii christiani esse. Disputatio tamen pergit, et Ecclesia adhuc vias quaerit quibus personas attractionem erga eundem sexum experientes modo pastorali et reverenti accipiat.