Per historiam Ecclesia Catholica ad Concilia Oecumenica et Magisterium recurrit ad doctrinam suam definiendam, discrimina theologica solvenda et normas disciplinae statuendas. Concilia oecumenica praesertim sunt sollemnes conventus episcoporum ex toto orbe, a Papa convocati ad quaestiones magni momenti tractandas. Haec concilia munus maximum egerunt in identitate doctrinali Ecclesiae formanda atque in aspectibus maxime implicatis theologiae christianae illustrandis.
4.5.1 Concilia Oecumenica: Definitio Fidei et Solutio Haeresum
Usque ad hoc tempus Ecclesia viginti unum Concilia Oecumenica celebravit, quorum unumquodque provocationibus suae aetatis respondit. Primum horum conciliorum, Concilium Nicaenum anno Domini CCCXXV, convocatum est ad controversiam Arianam solvendam, quae Christi divinitatem negabat. Symbolum Nicaenum, quod Iesum esse affirmat «Deum verum de Deo vero, genitum, non factum, eiusdem naturae ac Pater», adhuc una est ex praecipuis professionibus fidei christianorum per totum orbem.
Alia concilia, sicut Concilium Tridentinum annis MDXLV–MDLXIII, responsionis causa ad Reformationem Protestanticam celebrata sunt et doctrinam catholicam de sacramentis, iustificatione atque Eucharistia clare definiverunt, auctoritatem Papae et momentum traditionis una cum Scripturis confirmantia. Concilium Tridentinum disciplinam ecclesiasticam quoque reformavit, seminaria ad clerum instituendum constituens atque catechesim promovens ad doctrinis protestanticis resistendum.
Concilium Vaticanum II annis MCMLXII–MCMLXV insignem mutationem in historia Ecclesiae significavit, quoniam non ad peculiarem haeresim solvendam convocatum est, sed ad «fenestras Ecclesiae aperiendas» eamque ad condiciones mundi hodierni accommodandam. Documenta Vaticani II, sicut «Lumen Gentium» et «Gaudium et Spes», relationem Ecclesiae cum mundo huius temporis iterum definiverunt, collegialitatem episcoporum, actuosam laicorum participationem atque studium dialogi inter religiones illustrantia.
Unumquodque concilium vestigium permanens in doctrina, liturgia et praxi pastorali Ecclesiae reliquit. Quamvis concilia contentiones et disputationes internas excitare possint, eorum finis semper est unitatem et puritatem fidei servare. Doctrinae conciliorum oecumenicorum summam auctoritatem doctrinalem habent et infallibiles censentur cum ad res fidei et morum pertinent.
4.5.2 Magisterium Ordinarium et Extraordinarium: Vox Ecclesiae
Magisterium Ecclesiae est auctoritas docendi Ecclesiae, a Papa et episcopis in communione cum eo exercita. Hoc magisterium potest esse ordinarium, id est doctrinae cotidianae per litteras encyclicas, epistulas pastorales et allocutiones expressae, vel extraordinarium, id est sollemnes doctrinae definitiones per concilia aut declarationes Papae ex cathedra.
Magisterium ordinarium in documentis sicut litteris encyclicis et adhortationibus apostolicis exprimitur. Exempla sunt litterae encyclicae «Humanae Vitae» anno MCMLXVIII a Papa Paulo VI editae, quae prohibitionem usus mediorum artificialium ad conceptionem impediendam confirmaverunt, et litterae encyclicae «Fides et Ratio» anno MCMXCVIII a Ioanne Paulo II editae, quae convenientiam fidei et rationis defenderunt. Hae doctrinae catholicos obligant, quamvis eundem gradum immunitatis ab errore ac sollemnes definitiones magisterii extraordinarii non habeant.
Magisterium extraordinarium peculiari modo exercetur cum Papa doctrinam infallibilem definit vi auctoritatis suae tamquam Petri successor. Recentissimum exemplum fuit proclamatio dogmatis Assumptionis Virginis Mariae anno MCML a Papa Pio XII facta, qui Virginem «corpore et anima in caelum assumptam» esse affirmavit. Hae definitiones definitivae habentur nec mutari possunt.
Magisterii provocatio est aequilibrium invenire inter fidelitatem traditioni et animum apertum ad novam intellegentiam fidei sub luce signorum temporum. Hoc sensu Papa Franciscus extulit discretionem pastoralem esse necessariam, quoniam doctrinas Ecclesiae ad condiciones concretas applicare permittit modo qui tam veritatem quam misericordiam observet.
4.5.3 Ecclesia et Infallibilitas: Quid Significet et Quando Applicetur
Notio infallibilitatis saepe male intellecta est, tum intra tum extra Ecclesiam. Infallibilitas papalis, in Concilio Vaticano I annis MDCCCLXIX–MDCCCLXX formaliter definita, ad facultatem Papae pertinet doctrinam fidei vel morum ex cathedra tamquam definitivam proclamandi. Haec tamen infallibilitas rarissime et certis condicionibus exercetur.
Infallibilitas non significat Papam in vita personali aut in opinionibus de rebus temporalibus errare non posse. Applicatur tantum cum, tamquam pastor supremus, doctrinam definit quae ab omnibus fidelibus credenda est. Infallibilitas etiam a concilio oecumenico exerceri potest cum omnes episcopi, in communione cum Papa, veritatem definiunt tamquam ad depositum fidei pertinentem.
Finis infallibilitatis est Ecclesiam ab erroribus doctrinalibus protegere atque praestare ut fides tradita eadem sit fides apostolica a Christo et apostolis accepta. Hoc efficit ut, per saecula, Ecclesia unitatem in doctrinis fundamentalibus servet, etiam cum novas provocationes theologicas aut morales subit.
